مجله درمان سرا

آزمایشات پزشکی سه ماهه اول بارداری

آزمایشات پزشکی سه ماهه اول بارداری
انجام آزمایش‏های تشخیصی به طور معمول به تمامی زنــان بــاردار پـیشنهاد نمیگردد زیــرا احتمال سقـط جـنــین را بالا میبـرند

انــجام آزمایش‏های تشخیصی به طور معمول به تمامی زنــان بــاردار پـیشنهاد نمیگردد زیــرا احتمال سقـط جـنــین را بالا میبـرند

تست‏های تشخیصی آمنیوسنتز

تست‏های تشخیصی، نمونه ‏برداری از پرزهای جفتی و آمنیوسنتز را شامل میشود. نمونه ‏های گرفته شده برای انجام این تست حاوی سلول‏های جنین است. آزمایشگاه با انجام تست‏هایی به روی این سلول‏ها درمی ‏یابد كه آیا جنــیــن بــه اختلالات كروموزومی مـبتلا است یــــا خــیـــر.

انــجام آزمایش‏های تشخیصی به طور معمول به تمامی زنــان بــاردار پـیشنهاد نمیگردد زیــرا احتمال سقـط جـنــین را بالا میبـرند، با وجود این اكثر زنـانی كه تست‏های تـشخیصــی را انــجام میدهند دچار سقط یا دیگر عوارض ناشی از تست‏های مزبور نمیشوند و در عمل نتایج تست‏ها به زنان باردار آرامش و اطمینان خاطر زیادی میبخشد.

یک تکنیک پزشکی تشخیص قبل از تولد می‌باشد که در طی آن مقدار کمی از مایع آمنیون گرفته‌می‌شود و مورد بررسی ژنتیکی قرارمی‌گیرد. این شیوه معمولاً در سه‌ماهه دوم انجام می‌گیرد.آمنیوسنتز یکی از رایج‌ترین روش‌های تهاجمی تشخیص پره‌ناتال در سه‌ماه‌ی دوم بارداری است. آمنیوسنتز برای همه مادران باردار توصیه نمی‌شود بلکه تنها در مادرانی انجام می‌گیرد که سن آنان بالای 35 سال باشد و یا در بررسی غربالگری سندرم داون یا شیوه‌های دیگر غربالگری در زمره بارداری‌های پر خطر طبقه‌بندی‌شده‌باشند. آمنیوسنتز علاوه بر بررسی از نطر سندرم داون و بیماری‌های کروموزومی به منظور تعیین وضعیت جنین از نطر ابتلا به سایر بیماری‌های ژنتیکی نیز کاربرد دارد. در این موارد می‌بایست وضعیت ژنتیکی خانواده و افراد مبتلا از قبل تعیین شده‌باشد. از جمله علل مهم برای انجام آمنیوسنتز می‌توان به:

1.سن بالای 35 سال مادر

2.سطح غیر طبیعی مارکرهای بیوشیمییایی

3.نتایج غیر طبیعی در سونوگرافی

4.سابقه‌ی فامیلی مثبت برای اختلالات ژنتیکی

5.حاملگی‌هایی با ریسک ناهنجاری‌های کروموزومی اشاره کرد.


روند انجام کار

قبل از شروع پروسه، برای کاهش درد ناشی از سوزنی که برای کشیدن مایع آمنیونی استفاده می‌شود، از بی‌حسی موضعی برای مادر استفاده می‌شود. بعد از اینکه محل مورد نظر بی‌حس شد، سوزن از دیواره شکم و سپس از دیواره رحم عبور می‌کند و بالاخره به کیسه آمنیونی می‌رسد. به کمک هدایت اولتراسوند، پزشک کیسه آمنیونی را در محلی دورتر از جنین، سوراخ می‌کند و حدود 20 میلی‌لیتر از مایع آمنیونی را برمی‌دارد.

اگر برای تشخیص ژنتیکی پیش از تولد استفاده‌شود، سلول‌های جنینی از مایع استخراج‌شده جدا می‌شوند. سپس این سلول‌ها به محیط کشت منتقل می‌شوند تا تکثیر و برای مراحل بعدی یعنی فیکس‌کردن و رنگ‌آمیزی آماده شوند. زیر میکروسکوپ سلول‌ها برای وجود یا عدم وجود ناهنجاری بررسی می‌شوند. معمول‌ترین ناهنجاری‌های یافت‌شده سندرم داون (تریزومی 21)، سندرم ادواردز (تریزومی 18) و سندرم ترنر (مونوزومی X) می‌باشند. با توجه به جنین، سوراخ کیسه آمنیونی بهبود می‌یابد و طی 24-48 ساعت بعد مایع آمنیونی دوباره ساخته‌می‌شود.


علایم و نتایج آمنیوسنتز

در اوایل بارداری، از آمنیوسنتز برای تشخیص ناهنجاری‌های کروموزومی و مشکلات جنینی دیگر استفاده می‌شود. مانند:

*سندرم داون (تریزومی 21)
*تریزومی 13
*تریزومی 18
*سندرم X شکننده
*ناهنجاری‌های نادر متابولیکی ارثی
*نقص لوله عصبی (آنانسفالی و اسپینابیفیدا) بوسیله سطح آلفافیتوپروتیین پلاسما.

تکامل ریه

آمنیوسنتز می‌تواند تکامل ریه را پیش‌بینی کند که با خطر سندرم درد تنفسی نوزادی رابطه معکوس دارد. در هفته‌های 30 به بعد دوران بارداری، رشد ریه توسط نمونه‌گیری از میزان سورفاکتانت مایع آمنیوتیک تست می‌شود. چندین تست وجود دارد که در ارتباط با تولید سورفاکتانت می‌باشد، شامل اندازه‌گیری نسبت لسیتین به اسفنگومیلین (L/S)، وجود فسفاتیدیل گلیسرول (PG)، و جدیدتر از آن اندازه‌گیری نسبت سورفاکتانت به آلبومین (S/A) می‌باشد. اگر نسبت لسیتین به اسفنگومیلین کمتر از 2:1 باشد، ریه‌های جنین کمبود سورفاکتانت دارد. وجود PG معمولاً نشان از تکامل ریه‌های جنین دارد. نتیجه نسبت سورفاکتانت به آلبومین به میلی‌گرم سورفاکتانت در گرم پروتیین داده‌می‌شود. نسبت کمتر از 35 نشان‌دهنده عدم رشد ریه‌ها، بین 35 تا 55 نشان‌دهنده وضعیت نامعلوم و بالا تر از 55 نمایانگر تولید کامل سورفاکتانت می‌باشد.(که با نسبت L/S با میزان 2.2 یا بیشتر در ارتباط می‌باشد.)

سایر کاربردها آمنیوسنتز می‌تواند در شناسایی مشکلات دیگری نیز استفاده شود. از قبیل:

*عفونتی که در آن آمنیوسنتز می‌تواند سطح کاهش یافته قند را شناسایی کند، رنگ‌آمیزی گرم وجود باکتری یا شمارش افتراقی گلبول‌های سفید، نتایج غیر عادی نشان می‌دهند.
*ناسازگاری Rh
*رفع فشار پلی هیدرامنیوز (افزایش مایع آمنیونی در کیسه آمنیون)

بعد از انجام آمنیوسنتز، مدیریت پارگی زودرس غشاها مهم می‌باشد که در آن اندازه‌گیری برخی نشانگرهای التهابی مایع آمنیونی ممکن است مفید باشد. اگر مایع آمنیونی IL-6 که یک مارکر التهابی است، افزایش پیدا کند، به این معنی است که جنین در خطر بالایی قرار دارد و باید خارج شود.


عوارض آمنیوسنتز

آمنیوسنتز بین هفته‌های 15 تا 20 بارداری انجام می‌شود. انجام این تست زودتر از زمان مناسب منجر به آسیب به جنین می‌شود. آمنیوسنتز زودهنگام به معنی انجام آن در هفته‌های 11 تا 13 می‌باشد.

عوارض آمنیوسنتز شامل زایمان زودرس، دیسترس تنفسی، ناهنجاری‌های جسمی، آسیب به جنین و بیماری‌های مربوط به Rh مادر می‌باشد. مطالعات سال‌های 1970، ریسک سقط جنین مربوط به آمنیوسنتز را 1 در 200 تخمین زده‌است.(0.5%) مطالعات بیشتر اخیر در سال‌های 2006-2000، خطر سقط ناشی از پروسه آمنیوسنتز را 0.6% تا 0.86% تخمین زده‌است. آخرین مطالعات نتایج به نسبت کمتری را ارائه‌داده‌است، در حدود 1 در 1600(0.06%). برخلاف مطالعات قبلی، این نتایج فقط در خصوص سقط‌های ناشی از انجام آمنیوسنتز می‌باشد و شامل مواردی نمی‌شود که پس از انجام آمنیوسنتز و مشاهده ناهنجاری، سقط جنین با رضایت والدین انجام شده‌است. برخلاف آمنیوسنتز، خطر سقط جنین در نمونه‌گیری از پرزهای کوریونی 1 در 100 می‌باشد، اگرچه این تست 4هفته زودتر انجام می‌شود و ممکن است در مواردی که خطر نقص ژنتیکی به نظر بالا است، ترجیح داده‌شود. آمبولیسم مایع آمنیونی، یک خطر احتمالی تلقی می‌شود.


آزمایش حاملگی یا اندازه گیریBetaHCG چیست و چرا این هورمون تست می شود

هورمون های HCG - LH - FSH - TSH همگی از دو بخش یا Sub Unit تشکیل می شوند : آلفا و بتا که بخش آلفا در همه ی این هورمون ها مشابه است و افتراق اینها از هم با بخش بتا صورت می گیرد.

از ملاقات اسپرم واوول تخمک لقاح پیدا میکند. تخمک لقاح یافته به طرف رحم رفته و در جدار آن لانه گزینی میکند.بین 10-3 روز بعد جفت تشکیل میشود. HCG (هر دو بخش آلفا و بتا) توسط سلولهای تروفوبلاستیک جفت سنتز می شود و نیمه عمر آن 36 - 12 ساعت است. مهمترین وظیفه این هورمون نگه داری از جسم زرد است که تولید استرادیول و پروژسترون می کند .

مقدار این هورمون در حاملگی طبیعی از روز ششم تا دهم بعد از لقاح در سرم مادر بالا میرود (حتی گاه از روز سوم لقاح هم قابل شناسایی است.)

معمولا 25 -20 روز پس از آخرین قاعدگی (و نه زودتر از آن) مقدار این هورمون در ادرار مادر به اندازه ای میرسد که قابل اندازه گیری باشد.


معمولاچه زمانی این تست انجام میشود

این هورمون در حاملگی طبیعی 4 - 6 هفته بعد از شروع بارداری افزایش چشم گیر پیدا کرده و سپس کم کم افت پیدا می کند. اما در موارد حاملگی خارج رحمی - حاملگی مولار- برداشت کل رحم - کورتاژ پس از حاملگی سیر نزولی سریعتر آن را شاهد هستیم.


سایر کاربردهای تست حاملگی یا هورمون بتا اچ سی جی(Beta H.C.G)

در مردان در موارد تشخیص تومورهای بیضه و نئوپلاسم آن کاربرد دارد که همراه با آلفا فیتو پروتئین تست می شو د . در بعضی بدخیمی ها از قبیل کوریوکارسینوما - امبریونال سل کارسینوما و نیز حاملگی خارج رحمی میزان BeteHCG به شدت بالا می رود و اندازه گیری های مرتب آن برای سنجش پاسخ بیمار به شیمی درمانی ضروری است


این آزمایش چه زمانی وبه درخواست چه کسی قابل انجام است؟

این آزمایش را هرزمان که مشکوک به حاملگی طبیعی ویا حتی موارد خارج رحمی باشیم انجام دهیم و درخواست آن بوسیله خود بیمار هم قابل قبول است.

بعلاوه در موارد بدخیمی هائی که نامبرده شد ویا حین درمان آنها نیز کاربرد دارد.(برای ارزیابی چگونگی پاسخ بیمار به درمان)
چه موقع فرد میتواند مراجعه کند؟آیا ناشتائی ویا سایر شرایط دیگری باید رعایت شود

ناشتا بودن لازم نیست. مصرف آب مانعی ندارد و حتی قطع داروهای دیگر فرد ضروری نیست.


این آزمایش باچه نمونه ای انجام میشود وچقدر طول میکشد

چون هورمون ابتدا در خون ظاهر میشود سپس بعد از شروع متابولیزه شدن در ادرار آمده و دفع میشود پس آزمایش خون حساستر است وزودتر مثبت میشود.درموارد حاملگی خارج رحمی هم که حتما باید خون تست شود.

مدت زمان آزمایش نیم ساعت است ودر هرساعت شبانه روز قابل انجام میباشد.


راهنما و روش انجام تست حاملگی

نوار تست حاملگی موجود به روش یك مرحله ای سریع و مطمئن برای تشخیص حاملگی بر اساس وجود اچ-سی-جی (HCG) در ادرار یا سرم خون می باشد. این هورمون از جفت ترشح شده و ابتدا در خون و سپس در ادرار انتشار می یابد. پس از وقوع حاملگی(یك روز پس از عقب افتادگی در سیكل ماهانه) در خون و ادرار میزان هورمون به 10-5 واحد میرسد كه این مقدار برای مثبت شدن تست كافی است. از آن پس میزان هورمون به سرعت افزایش می یابد.


جمع آوری نمونه و روش انجام

ادرار را در ظرف تمیزی مانند لیوان یكبار مصرف (در هر ساعت از روز) جمع آوری نمائید.

نوار تست را از پاكت خارج سازید ئ تا خط مشخص (MAX) در ادرار فرو كنید. بطوریكه جهت پیكان بطرف ادرار باشد. سطح ادرار نباید از خط (MAX) عبور كند. سه ثانیه صبر كنید سپس از ادرار خارج ساخته، بطور افقی بر روی دهانه ظرف ادرار بگذارید.


نتیجه

بر حسب میزان هورمون موجود در ادرار نتیجه مثبت بصورت 2 خط قرمز حدود 40 ثانیه بعد ظاهر می شود. تا پنج دقیقه اگر رنگی ظاهر نشد دلیل بر منفی بودن آزما یش است.ظهور رنگ در فاصله 5 تا 10 دقیقه مشكوك بوده و چند روز بعد تكرار شود. هر نتیجه ای بعد از 10 دقیقه فاقد ارزش است.

مثبت: آشكار شدن دو نوار رنگی در نواحی كنترل و پائین تر از آن

منفی: آشكار شدن تنها یك نوار رنگی در ناحیه كنترل

شدت رنگ بستگی به مدت زمان حاملگی دارد.


تذكرات

1- تنها هنگام آزمایش پاكت باز شود و نوار فقط برای یكبار قابل استفاده است.

2- پاكت كوچك همراه نوار حاوی ماده سیلیكا‍ژل ( جاذب رطوبت) است كه بعنوان نگهدارنده میباشد.پس از باز كردن پاكت دور انداخته شود.

3- بیمارانی كه مبتلا به سرطان هستند تفسیر تست به عهده پزشك متخصص میباشد.


نکات مهم در مورد بارداری

1-اگر پریودهای منظم دارید (یعنی حداقل ماهی یكبار با یكی دو روز عقب و جلو پریود می شوید) و تصمیم به بارداری دارید با تاخیر یك هفته ای پریود به احتمال قوی حامله هستید برای اثبات این قضیه ساده ترین راه استفاده از Home Test(تست ادرار) است كه در خانه انجام می شود و روش آن روی جلد تست توضیح داده شده است .(بهترین زمان برای انجام تست ادرار صبحگاه است چون میزان هورمون HCG در ادرار بیشتر از ساعت های دیگر روز است) روش مطمئن تر تست خون است كه با تجویز پزشك ذر آزمایشگاه انجام میشود .

فراموش نكنید كه یك كپی از آزمایش حاملگی را برای آلبوم نوزاد نگه دارید.

2 - بلافاصله بعد از قطعی شدن حاملگی قرص مترنا MATERNA از داروخانه تهیه كنید و روزی یك عدد مصرف كنید.

دوستانی كه در ایران هستند بایداسید فولیك را شروع كنند.


نكته

حداقل 2 تا 3 ماه قبل از بارداری بهتر است از تركیبات اسید فولیك استفاده شود تا مشكلاتی از قبیل سقط جنین یا منگولیسم ایجاد نشود. بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد اسید فولیك می‌تواند از تأخیر رشد جنین جلوگیری كرده و باعث بهبود رشد شود.

بسیاری از متخصصین معتقدندكه هر زمان كه تصمیم به بارداری داشتین MATERNA را شروع كنید و تا 6 ماه بعد از زایمان ادامه دهید.

در ایران متخصین معتقدند كه اسید فولیك تا پایان 3 ماهه اول ادامه یابد و بعد از آن قرص آهن شروع شود تا 4 الی 6 ماه بعد از زایمان.
بیمه مترنا را كاور نمی كند و برای خرید آن احتیاج به نسخه پزشك ندارد.
اسید فولیك و فروس سولفات در ایران هر دو با بیمه كاور می شود.

غربالگری سه ماهه اول بارداری:

در تست غربالگری سه ماهه اول بارداری دو نوع اندازه‏گیری به همراه سن مادر مورد استفاده قرار میگیرد تا ریسك سندرم داون، تریزومی 18 و تریزومی 13 محاسبه شود.

یكی از این اندازه‏گیریها با سونوگرافی خاصی انجام میشود كه به آن اندازه‏گیری [NT2] میگویند و دیگری آزمایش‏هایی است كه روی خون مادر انجام میشود.


اندازه‏گیری NT در سونوگرافی

اندازه‏گیری NT با سونوگرافی خاصی كه از ابتدای هفته 11 (0+11) تا انتهای هفته 13 بارداری (6+13) قابل انجام است، صورت میگیرد. در این نوع سونوگرافی مقدار مایع در پشت گردن جنین كه به آن NT میگویند، اندازه‏گیری میشود. تمام جنین‏ها در این قسمت دارای مقداری مایع هستند كه این‌ مقدار در جنین‏های مبتلا به‌ سندرم داون تمایل به افزایش دارد.


سونوگرافی NT همچنین در موارد زیر كاربرد دارد

1- زنده بودن جنین را تأیید میكند.

2- سن بارداری را تأیید میكند.

3- بارداریهای دوقلو را تشخیص میدهد.

4- آن دسته از اختلالات هنگام تولد را كه در این سن بارداری قابل تشخیص هستند، بررسی میكند.


آزمایش خون مادر

در آزمایش خون مادر سطح دو ماده كه معمولاً در خون تمامی زنان باردار یافت میشود مورد اندازه‏گیری قرار میگیرد: PAPP-A، و بتا HCG آزاد.

در بارداریهای توأم با ابتلا جنین به سندرم داون مقدار دو ماده مزبور تمایل به خروج از مقادیر مورد انتظار را نشان میدهد.


نتایج حاصل از غربالگری سه ماهه اول

نتایج حاصل از غربالگری سه ماهه اول به ما میگوید كه به چه احتمالی بارداری توأم با سندرم داون، تریزومی 18 و یا تریزومی 13 خواهد بود كه در گزارش غربالگری به آن ریسك ابتلا گفته میشود.


پس از غربالگری سه ماهه اول

نتـایــج غربالگری ســه ماهه اول به پــزشك میگوید كه آیا لازم است تسـت‏های تشخیصی نظیر آمنیوسنتز برای خانم باردار انجام شود یا خیر. اكثر زنان پس از انجام غربالگری نتایجی دریـافـت میكنند كه بر مبنای آنها نیاز به انجام تست‏های تشخیصی منتفی است، اما به زنانی كه ریسك سندرم داون، تریزومی 18 و تریزومی 13 آنان بیش از میزان نرمال باشد، انجام تست‏های تشخیصی نظیر آمنیوسنتز پیشنهاد میشود.

صرف‏نظر از سن مادر و یا نتایج غربالگری سه ماهه اول، تصمیم به انجام تست‏های تشخیصی، تصمیمی كاملاً شخصی است.


مزایای غربالگری سه ماهه اول

1- انجام غربالگری دقیق‏ تر و زودتر، كه باعث ایجاد آرامش خاطر در بسیاری از زنان میشود.

2- با انجام سونوگرافی NT امكان تشخیص بعضی از اختلالاتِ بارز هنگام تولد وجود دارد.


محدودیت ‏های غربالگری سه ماهه اول

1- حدود 5منبع:جدیدترین (1 نفر در هر 20 نفر) از زنانی كه این غربالگری روی آنان انجام میشود، به عنوان ریسك بالا مشخص میشوند. اما در عین حال اكثر زنانی كه ریسك آنان بالا است بچه ‏های نــرمــال بــه دنــیا میآورند.

2- بـــرای انــجام تست‏های تشخیصی رایج باید تا سه ماهه دوم بــارداری منتظر ماند.

3- غـــربــالــگری اختلالات لوله عصبی جنین با این تست قابل انجام نیست و باید با تست كواد ماركر در سه ماهه دوم بارداری انجام شود.


اختلالات كروموزومی

اختلالات كروموزومی عوارضی هستند كه در آنها تعدادی و یا قسمتی از كروموزوم‏ها افزایش و در مواردی كاهش مییابد و یا در تعدادی از كروموزوم‏ها بازآرایی (چینشِ مجدد) قطعات مشاهده میشود. این اختلالات میتوانند بر روند تكامل ذهنی یا فیزیكی جنین تأثیر منفی بگذارند. سندرم داون كه تریزومی 21 نیز نامیده می‌شود شایع‏ترین اختلال كروموزومی است. افراد مبتلا به این سندرم به جای 46 كروموزوم، 47 كروموزوم دارند و دچار سطوح مختلفی از مشكلات فیزیكی و ذهنی هستند. احتمال بروز سندرم داون در بارداری زنان در هر سنی وجود دارد اما این احتمال با افزایش سن مادر افزایش مییابد.


اختلالات هنگام تولد

اختلالات هنگام تولد اختلالاتی هستند كه نوزاد با آنها متولد میشود. مثال‏هایی از اختلالات هنگام تولد شامل باز بودن لوله عصبی، اختلالات قلبی و بیماری لب‌شكری است. تمامی زنان صرف‌نظر از سن آنان و سابقه فامیلی و بارداریهای قبلی به احتمال 2% تا 3% صــاحب فــرزندی مــبتلا به اختلالات هنگام تولد میشوند.

انجــام ســونوگــرافـی در فاصله هفته‏های 18 تا 20 بارداری كه به تمامی زنان باردار توصیه میشود، برای بررسی دقیق‏تر اختلالات هنگام تولد و روند تكامل جنین صورت میگیرد.


و همواره به خاطر داشته باشید: اكثر نوزادان سالم متولد میشوند!