مجله درمان سرا

این جملات را هرگز به کودکتان نگویید

این جملات را هرگز به کودکتان نگویید
یکی از مهمترین ابزار ما برای تربیت کودک و همچنین کنار آمدن و درخواست کردن از او، زبان و کلمات است. تقریبا از یکی دوسالگی، کودک به خوبی متوجه کلام و خواست شما می‌شود. او کم کم زبان باز کرده و معنای کلمات را می شناسد.

یکی از مهمترین ابزار ما برای تربیت کودک و همچنین کنار آمدن و درخواست کردن از او، زبان و کلمات است. تقریبا از یکی دوسالگی، کودک به خوبی متوجه کلام و خواست شما می شود. او کم کم زبان باز کرده و معنای کلمات را می شناسد. خصوصا افعال را به خوبی درک میکند. اما چون هنوز به تفکر مجهز نشده، هر آنچه که شما به او بگویید را باور می کند و معنای ضمنی یا استعاری آن را درک نمی کند. بنابراین جملاتی وجود دارند که در فرهنگ و ادبیات تربیتی ما بسیار هم پرکاربرد است، اما اثری منفی روی ذهنیت، روحیات و آرامش کودک دارد. در ادامه برخی از این جملات را با هم مرور می کنیم.


جملات طردکننده

    دیگه مامانت نمی شم

اگر بخواهیم دسته بندی کنیم، برخی جملات هستند که می توان به آنها «جملات طردکننده» گفت. به طور مثال جمله ی «دیگه مامانت نیستم/ نمی شم» که مثل نقل و نبات در زبان مادرها می چرخد، کودک را دچار اضطراب و استرس می کند. او نمی تواند درک و استدلال کند که شما در هر صورت مادر او هستید و بخاطر یک دعوای کودکانه، به هم ریختن اتاق، جیغ زدن، کتک زدن بچه ی همسایه و ... او را رها نکرده و از سمت مادری اش استعفا نمی دهید. کودک کاملا باور میکند که شما دیگر مادر او نخواهید شد و این مسئله او را دچار اضطراب می کند.


    دیگه دوستت ندارم

ما به اشتباه تصور می کنیم همان حسی که با شنیدن جمله «دیگه دوستت ندارم» در خودمان ایجاد می شود، الزاما در کودک هم برانگیخته می شود. برعکس، کودک فقط کلمات شما را می شنود. باور می کنید که دیگر دوستش ندارید و او لایق دوست داشته شدن از سمت شما نیست. این جمله به کودک احساس «عدم امنیت» می دهد و برای به دست آوردن دل شما ممکن است دست به هر کاری بزند. کارهایی که ممکن است با قواعد دنیای آدم بزرگ ها، درست درنیاید.


    کاش به دنیا نمی اومدی

عین جمله ی «کاش به دنیا نمی اومدی» یا جملات دیگری که همین مفهوم را داشته باشد، مثل «چقدر راحت بودم تا بچه نبود» «کاش یه مهدکودک 24 ساعته پیدا بشه» «کاش زودتر مدرسه ها باز بشه و از دستت راحت بشم» کودک را به این باور می رساند که ارزشمند نیست و وجودش زیادی و اضافه است. این جملات که بار منفی بسیاری با خود به همراه دارند، هرگز کمکی به سیستم تربیتی شما نخواهد کرد و کودک شر و شلوغ و بازیگوش شما را تبدیل به یک بچه ی آرام و حرف گوش کن نمی کند. شما تنها او را بی ارزش جلوه داده و تخم کینه و نفرت را در دلش می کارید.



جملات برچسبی

جملات برچسبی آن دسته از جملاتی هستند که شما یک صفت منفی را به کودک نسبت می دهید تا مثلا او را به خودش آورده و متنبه کنید. مثل این جملات:

تو شیطون ترین بچه ی دنیایی

غم انگیز است که کودک سه چهار ساله در ذهنش باید همچنین جمله ای را حل و فصل کند. او مهارتی برای کنار آمدن و هضم کردن جملات منفی ندارد. در برابر نظرات شما فقط یک راه به ذهنش می رسد؛ باور کردن! همین! هر برچسبی را که به کودکتان بچسبانید، در واقع او را برای همیشه به دسته ی خاص ملحق کرده اید. در روانشناسی اجتماعی می خوانیم که اغلب آدم ها ممکن است در کودکی و از سر بی خبری میوه ای، بیسکویتی، خوراکی ای از روی پیشخوان مغازه و قفسه فروشگاه کش رفته باشند و کسی هم متوجه اش نشده باشد، آن بچه ها ناخواسته دست به دزدی زده اند و هیچ فردی متوجه نشده و آنها هم دزد بار نمی آیند. اما کافی است مچ یکی از این کودکان گرفته شود و برچسب «دزدی کردی» یا «ای بچه ی دزد» به او بزنید، در این حالت باید معجزه ای رخ دهد که آن کودک گاه و بی گاه به دزدی فکر نکند یا حس تلخکامی و احساس تنفر اطرافیان را از خاطر ببرد. در واقع با برچسب زدن، کودکمان را به یک سمت خاص پرتاب می کنیم که به هیچ عنوان دوستش نداریم .



چه گناهی کردم که تو درس نخوان احمق بچه ی من شدی

بچه ها تا زمانی که به درس خواندن، نوشتن تکالیف و به طور کلی سیستم مدرسه عادت کنند، زمانی طی می شود. این زمان هرگز برای کودکان به یک میزان نیست. ممکن است کودک شما سه سال هم بگذرد و باز هم نتواند با سیستم کنار بیاید. او را درک کنید و جملات برچسبی مربوط به درس خواندن و هوش و استعداد به او نزنید. «تو تنبل ترین شاگرد کلاسی» «این دستخط بد رو از کجا آوردی» « خیلی بدخطی» «ریاضیت خیلی بده» «تو هیچ وقت دیکته ات خوب نمیشه» و ...

مدارا کنید و به کودک اعتماد به نفس بدهید. به جای عصبانی، خسته شدن و مقایسه کردن کودک با بچه های دیگر،  روی استعداد و توانایی ویژه کودک خودتان متمرکز شوید.


جملات تهدیدی

  همین الان می ذارم میرم

گاهی آنقدر کلافه و خسته ایم که راهی به جز تهدید نداریم. اما کودک تهدید ما را به کل باور میکند. احساس بی پناهی و گناه کرده و تصور می کند بخاطر کارش باعث شده ترکش کنید. لازم است بدانید که بچه ها مثل ما فکر نمی کنند. از نظر ما «تف انداختن» «کتک زدن» «بپر بپر کردن روی مبل ها» «اهمیت ندادن به درس و امتحان» و ... کار بدی نیست. آنها دارند طبق غریزه شان زندگی کرده و دنیا را تجربه می کنند. این که کودکی دلش می خواهد خودش پرتاب کند توی استخر پر از آب نشانه ی بی عقلی اش نیست، او فقط نمی داند که چه چیزی در انتظارش است و برای چنین کاری باید مهارتی داشته باشد. اگر به این نکته به خوبی توجه کنیم که کودک مثل ما فکر و استدلال نمی کند و تجارب بزرگترها را ندارد، کمتر عصبانی میشویم. حالا تصور کنید که کودک بخاطر کاری که از بد بودنش هیچ اطلاعی ندارد و به نظرش خیلی هم خوب و معمولی و عادی می آید، تهدید به ترک شدن، شود. فقط کافی است خودتان را جای او بگذارید تا میزان سردرگمی و احساس گناهش را درک کنید.


    می ندازمت از خونه بیرون

تصور اینکه با این جملاتی که گمان می کنیم می توانیم با آنها کودکمان را تربیت و آرام کنیم، به جایش چه اضطرابی به جان بچه می اندازیم، هر آدم منصفی را غمزده می کند. کودکانی را دیده اید که روزی هزار بار از مادر و پدر می پرسند: «هنوزم دوستم داری؟» «دوستم داری؟» یا وقتی والدینش می خواهند به محل کارشان بروند، یا دقایقی را به حمام کردن و دیگر فعالیت ها بپردازند، کودک اجازه این کار را نمی دهد و به آنها چسبیده، یکی از دلایلش به کار بردن این جملات است، چون او باور کرده که ممکن است ترکش کنید، یا او را بی پناه رها کرده و دیگر برنگردید.



جملات نفی

ای دیوار بد

کودک دویده است و به زمین خورده، سرش با دیوار یکی شده و حالا هم جیغ و فریادش به آسمان است. ما چکار می کنیم؟ شروع می کنیم به دعوا کردن با درو دیوار: «ای دیوار بد، مگه کوری؟» «بیا دیوارُ بزن مامان» «دیوارُ زدم که حواسش به بچه ی من نیست، دیگه آروم باش» و چند بوس و ناز هم در همین حین حواله ی بچه می کنیم. این جملات که همگی ناشی از سلب مسئولیت از کودک است، به او می آموزد که همه مقصرند به جز او! حتی اشیاء بی جانی مثل دیوار و ستون و تلوزیون و ...  در چنین مواقعی بیش از آن که تقسیم تقصیر کنید، کودک را در آغوش بگیرید و او را نوازش کرده و ببوسید و جای زخمش را مرهم بگذارید. وقت برای اینکه بگویید چه کار کند تا دیگر به در و دیوار نخورد، زیاد است، اجازه دهید از وضعیت دردناک خارج شود.


 چیزی نیست که

کودکانی که بخاطر آمپول زدن اشک می ریزند را فقط بلدیم با گفتن جمله ی «آمپول که درد نداره» «چیزی نیست که» و ... آرام کنیم. خدای من! معلوم نیست این جملات از کی وارد ادبیات تربیتی ما شده است. جملاتی که تمام احساسات کودک را نفی می کند. او دارد با تمام وجود درد را حس میکند و ما خوش خیالانه گمان می کنیم اگر بگوییم: «چیزی نیست که، درد نداره که » آرام می گیرد. البته که اینطور نیست. او فقط به شما بی اعتماد می شود و هرگاه به او بگویید: «مسئله مهمی نیست و نباید نگران باشد» یاد روزهای دردناکی می افتد که به جای درک شدن، نفی شده است.

به کودکتان بگویید: «میدونم درد داره مامان، ولی بدنت برای سالم شدن دوباره باید این درد رو تحمل کنه، می تونه بخاطرش گریه کنی و حتی داد بزنی، اما می گذره و خوب می شی»



جملات مقایسه ای

مثل خواهرت آروم باش

دیگر حتی تازه مادر و پدرها هم می دانند مقایسه کردن اثری منفی بر کودک دارد، اما برخی هنوز هم به این روش منسوخ شده دست می اندازند تا مثل رقابتی سالم راه بیندازند. کودک همین که احساس کند دارد با دیگران مقایسه می شود، از خود حقیقی اش دور شده و احساس تنفر می کند، با کسی که با او مقایسه اش کرده اید هم دشمن می شود، فرقی هم ندارد بچه همسایه باشد یا خواهرش. مستقیم یا غیرمسقیم کودکتان را با هیچ کسی مقایسه نکنید. در هیچ سن و سالی دست به قیاس نزنید.